Ara

Bu bölümde sistem içerisindeki makaleler arasında arama yapabilirsiniz.

Dergi Kimliği

Online ISSN (İngilizce)
1305-3124

Basılı ISSN (Türkçe)
1300-5251

Online ISSN (Türkçe)
1305-3132

Kuruluş
1993

Editör
Cihat Şen

Yardımcı Editörler
Murat Yayla, Oluş Api

Prenatal dönemde sağlık uygulamaları ve cinsel yaşam kalitesinin belirlenmesi

Nazife BAKIR, Pınar IRMAK VURAL, Cuma DEMİR

Künye

Prenatal dönemde sağlık uygulamaları ve cinsel yaşam kalitesinin belirlenmesi. Perinatoloji Dergisi 2020;28(0):- DOI: 10.2399/prn.20.0281001

Yazar Bilgileri

Nazife BAKIR1,
Pınar IRMAK VURAL2,
Cuma DEMİR3

  1. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Bucak Sağlık Yüksekokulu Burdur TR
  2. İstanbul Medipol Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü İstanbul TR
  3. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Bucak Sağlık Yüksekokulu Burdur TR
Yazışma Adresi

Nazife BAKIR, Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Bucak Sağlık Yüksekokulu Burdur TR, nazbakir@hotmail.com

Yayın Geçmişi

Gönderilme Tarihi: 13 Aralık 2019

Kabul Edilme Tarihi: 13 Şubat 2020

Erken Baskı Tarihi: 13 Şubat 2020

Çıkar Çakışması

Çıkar çakışması bulunmadığı belirtilmiştir.

Amaç
Bu çalışmanın amacı prenatal dönemdeki kadınların sağlık uygulamaları ve cinsel yaşam kalitesinin belirlenmesidir.
Yöntem
Haziran-Eylül 2019 tarihleri arasında Akdeniz bölgesindeki bir devlet hastanesinde kadın hastalıkları ve doğum polikliniğine başvuran erken doğum tehdidi bulunmayan gebe kadınlarla yürütülmüştür. Veri toplamada Tanıtıcı Özellikler Formu, Gebelikte Sağlık Uygulamaları Ölçeği ve Cinsel Yaşam Kalitesi Ölçeği-Kadın Formu uygulanmıştır
Bulgular
Araştırmada gebelerin %93.6’sının evli olduğu, %69.2’sinin gebeliğinin planlı olduğu ve %54.7’sinin 4 defadan fazla doğum öncesi bakım aldığı saptanmıştır. Gebelikte Sağlık Uygulamaları Ölçeği puan ortalaması 87.55±5.49, Cinsel Yaşam Kalitesi Ölçeği-Kadın Formu  puan ortalaması 63.88±5.95’tir. Genç yaşta olan ve 4’ün üzerinde doğum öncesi bakım alan gebelerin sağlık uygulamaları daha iyi olduğu görülmüştür. Ayrıca 2.ve 3. trimesterdeki gebelerin, 1. trimesterdekilere göre daha yüksek puan aldığı saptanmıştır.
Sonuç
Çalışmada gebelerin sağlık uygulamaları düşük, cinsel yaşam kalitesi ise orta düzeydedir.
Anahtar Kelimeler

Prenatal dönem, sağlık uygulamaları, cinsel yaşam, hemşire,

Giriş
Gebelik, kadının birçok değişim yaşadığı fizyolojik fakat öncelikli bakım verilmesi gereken dönemdir. Anne sağlığını bozan nedenlerin büyük kısmı perinatal ve postnatal dönemlerin normalden sapması ile ilgilidir.[1] Anne ölümlerinin yaklaşık 3/4’ünü gebelikle ilgili önlenebilir nedenler oluşturmaktadır. [1,2] Bu durumda iyi bir doğum öncesi bakımla bu ölümlerin büyük kısmı önlenebilir. Kadın hem gebelikle ilgili vücudunda oluşan değişiklikler hem de prenatal testler, muayeneler hakkında bilgilendirilmeli ve sağlık uygulamaları, prenatal bakım esnasında  kazandırılmış olmalıdır. Hemşire, gebeliği ve doğumu etkileyebilecek sağlık uygulamaları konusunda çiftlerden doğru ve tam bilgi sağlayarak, gebeye ve eşine eğitim ve danışmanlıkta bulunarak ailenin sağlıklı bir bebeğe sahip olmasına yardım eder. [1] Prenatal sağlık uygulamaları; gebelik sonucunu etkileyen ve gebe, fetüs ve yenidoğanın sağlığını içeren aktiviteler olarak tanımlanabilir. Bu uygulamalar; sigara içmeme, diş bakımı yapma,  dengeli beslenme ve uygun kilo alma, alkol ve yasa dışı maddeler kullanmama gebelik ve doğum hakkında eğitim alma, düzenli egzersiz yapma, riskli cinsel davranışlar ya da diğer enfeksiyon ajanlarına maruz kalmaktan kaçınmak gibi konuları içermektedir. [3] 
Prenatal dönemde seksüel istekler ve cinsel ilişki sıklığı gebelik dönemlerine göre değişiklik göstermektedir. Genellikle ilk trimesterde bulantı, kusma, yorgunluk, uykuya yönelim, beden imajında değişiklikler, göğüslerde ağrı, hassasiyet, sık idrar yapma, libido azalmasına yol açmaktadır. İkinci trimesterde yakınmalar azalır ve pelvik konjesyon artar. Gebeliğe uyum sağlayan annede cinsel ilişkiye ilgi artar. Son trimesterde ise büyüyen fetüs ve fiziksel yakınmalar libidonun azalmasına neden olabilmektedir. Doğum tarihine yaklaştıkça doğumda ağrı yaşama korkusu, enfeksiyon korkusu ve cinsel ilişkinin anormal bir duruma neden olacağı yönündeki algılar çiftlerin cinsellikleri üzerine etkili olabilmektedir.[1] Çiftlerin cinsellik algısı, kültürel normlar, bilgi yetersizliği, anne babalık fikri, cinselliğe yönelik negatif düşünceler ve bebeğin zarar görebileceği düşüncesi gibi sebepler gebelik döneminde cinsel yaşamda negatif  bir etki yapabilmektedir. [4]   Çoğu mitlerin aksine, hijyen koşullarının iyi olması ve plasenta previa veya erken membran rüptürü gibi durumlar olmadığında fetüs cinsel ilişkiden zarar görmemektedir. Enfeksiyonlara karşı koruyan mukus plağı ve hava yastığı görevi yapan amnion kesesi de fetüste travmayı önler. Ayrıca cinsel birliktelik sırasında kan akışı artma ve orgazm sırası ve sonrasında hormonlardaki yükselme, fetüsün sağlığını pozitif yönde etkiler. [5,6]  Hemşire doğum öncesi izlemler sırasında çiftleri cinselliğe ilişkin endişeleri konusunda bilgilendirmeli ve bu konuşmaya cesaretlendirmelidir. Eşleri ile güvenli bir iletişim başlatarak endişelerini paylaşmasına olanak sağlamalı, cinsel ilişkinin fetüse zararı olmadığını anlatmalıdır. Ayrıca çiftlere cinselliğin sadece cinsel birleşmeyle sınırlı olmadığı, birbirine olan yakınlıklarını okşama, kucaklama, öpmeyle de ifade edebilecekleri belirtilmelidir. [1]
Bu çalışma prenatal dönemdeki kadınların sağlık uygulamaları ve cinsel yaşam kalitesinin belirlenmesi amacıyla planlanmıştır.
Yöntem
Araştırmanın Türü
Bu araştırma tanımlayıcıyı ve kesitsel nitelikte yapılmıştır.
Araştırmanın Evreni ve Örneklemi
Araştırmanın evrenini Akdeniz bölgesinde bulunan bir Devlet Hastanesindeki kadın hastalıkları ve doğum polikliniğine başvuran erken doğum tehdidi bulunmayan tüm gebe kadınlar oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini ise Haziran-Ekim 2019 tarihleri arasında kadın hastalıkları ve doğum polikliniğine başvuran ve çalışmaya katılmayı kabul eden 312 erken doğum tehdidi bulunmayan gebe oluşturmuştur. Çalışmaya katılmayı kabul eden gebeler olasılıksız rastlantısal örnekleme yöntemi ile araştırma kapsamına alınmıştır.
Verilerin Toplanması
Veri toplamak amacıyla gebelere tanıtıcı özellikler formu, “Gebelikte Sağlık Uygulamaları Ölçeği” ve “Cinsel Yaşam Kalitesi Ölçeği-Kadın Formu” uygulanmıştır. Çalışmaya okuma yazması olan, Türkçe dili problemi olmayan gebeler kabul edilmiş, erken doğum tehdidi bulunan gebeler kabul edilmemiştir.
Tanıtıcı Özellikler Formu;
Araştırmacılar tarafından oluşturulan form gebelerin sosyo-demografik ve obstetrik özelliklerini incelemeyi sağlayan 15 sorudan oluşmaktadır.
Gebelikte Sağlık Uygulamaları Ölçeği (GSUÖ);
2005 yılında Lindgren [3] tarafından geliştirilmiş olup, ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması Er [7]   tarafından 2006 yılında yapılmıştır. Türkçe geçerlik ve güvenirlik formunda ölçek toplam 33 maddeden oluşmaktadır. Ölçekteki 1. ile 16. maddeler arası 5’li likert tipinde “hiçbir zaman, nadiren, ara sıra, sık sık, her zaman” arasında değişen yanıt seçeneklerinden oluşmaktadır. 17. maddeden 33. maddeye kadar olan sorular için 1 ile 5 arasında puanlanan uygun seçenekler verilmiştir. Genel puan tüm maddelerin toplamından elde edilmektedir. Ölçekten elde edilecek puan aralığı 33-165’tir.Yüksek ölçek puanı sağlık uygulamalarının iyi olduğunu göstermektedir. Ölçeğin  geçerlilik çalışmasında Cronbach Alfa katsayısı 0.74 olarak saptanmıştır. [7] Bu çalışmada Cronbach Alfa katsayısı 0.71 olarak belirlenmiştir.
 
Cinsel Yaşam Kalitesi Ölçeği-Kadın Formu (CYKÖ-K);
Cinsel yaşam kalitesinin ölçülebilmesi amacıyla Symonds ve arkadaşları [8] tarafından 2005 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması Tuğut ve Gölbaşı tarafından 2010 yılında yapılmıştır. CYKÖ-K’nun madde toplam puan güvenirlik katsayısının r=0.32-0.67 arasında değiştiği, Cronbach Alfa katsayısının 0.83 olduğu bildirilmiştir. Tuğut ve Gölbaşı [9] tarafından yapılan çalışmada 1 ile 6 arasında puanlama sisteminden yararlanılmıştır. Bu puan sisteminde ölçekten alınabilecek en düşük puan 18 en yüksek puan 108 olmaktadır. Ölçekten alınan puanın 100’e dönüştürülmesi için; (ölçekten alınan ham puan-18)×100/90 formülü kullanılmaktadır. Ölçekten alınan puan yükseldikçe cinsel yaşam kalitesinin iyi derecede olduğu ortaya çıkmaktadır.  Bu çalışmada Cronbach Alfa katsayısı 0,77 olarak saptanmıştır.
İstatistiksel analiz
Araştırmada elde edilen verilerin değerlendirilmesinde SPSS 20.0 paket programı kullanılmış olup, yüzde, frekans, One-Way ANOVA, Indenpendent Samples t-test kullanılmıştır. Anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir
Araştırmanın Etik Yönü
Çalışmanın etik onayı, İstanbul Medipol Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan alındı (Etik Kurulu sayı no:10840098-604.01.01-E.19312). Çalışma, Helsinki Bildirgesine uygun olarak gerçekleştirildi. Katılımcılardan yazılı ve sözlü onamları alınmıştır.
Bulgular

Bulgular:
Araştırmamızda katılımcıların %50,3’ünün 32-38 yaşında olduğu, %55.1’inin eğitim düzeyinin ilköğretim ve altı olduğu ve %52.6’sının ilçe de ikamet ettiği saptanmıştır. Gebelerin %93.6’sının evli olduğu, %56.4’ünün gelir durumunun orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Gebelerin %69.2’sinin gebeliğinin planlı olduğu, gebelerin yarısının 2. trimesterde olduğu ve %54.7’sinin 4 defadan fazla doğum öncesi bakım aldığı saptanmıştır (Tablo 1).
 
Tablo 2’de  GSUÖ ve CYKÖ-K puan ortalamaları verilmiştir. Gebelerin GSUÖ puan ortalaması 87.55±5.49, CYKÖ-K puan ortalaması 63.88±5.95’tir.
Tablo 3’te gebelerin tanıtıcı özelliklere göre  GSUÖ ve CYKÖ-K puanlarının karşılaştırılması verilmiştir. Buna göre 18-24 yaş grubundaki gebelerin GSUÖ puan ortalaması, diğer yaş gruplarına göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksektir. Yine doğum öncesi bakım alma sayısı 4 ve üzeri olan gebelerin GSUÖ puan ortalaması, diğer gruplara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksektir.  Gebeliğin 2. ve 3. trimesterinde olan gebelerin CYKÖ-K puan ortalaması, 1. Trimestere göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptanmıştır.  
 
Tartışma
Tartışma
Çalışmamızda Gebelikte Sağlık Uygulamaları Ölçeği puan ortalaması 87.55±5,49’dur. Sis Çelik ve Aksoy’un [10] çalışmasında GSUÖ puan ortalaması 114,43±17,90, Özcan ve Kızılkaya Beji’nin [11]  çalışmasında 111.76±18.53, Çapık ve arkadaşlarının [12]  çalışmasında 112.64±13.87 olarak bulunmuştur. Gebelikte Sağlık Uygulamaları Ölçeğinden alınabilecek en düşük puan 33, en yüksek puan 165 tir. Buna göre çalışmamızda gebelerin sağlık uygulamaları düşük düzeydedir.
Çalışmamızda 18-24 yaş arasındaki gebelerin GSUÖ puan ortalamasının diğer yaş gruplarına göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir.  Benzer şekilde Özcan ve Kızılkaya Beji’nin [11]   çalışmasında da 15-24 yaş arasındaki gebelerin GSUÖ puan ortalamasının ileri yaşlardaki gebelere göre daha yüksek olduğu saptanmıştır. Sis Çelik ve Aksoy’un  [10] çalışmasında ise 25-34 yaş arasında olan gebelerin GSUÖ puan ortalamasının diğer yaş gruplarına göre daha yüksek olduğu saptanmıştır. Genç yaş grubunun gebelikte sağlık uygulama hakkında araştırmaya yönelerek bilgi elde ettiği düşünülmüştür. 
Tıbbi kontroller gebeliğin başlangıcından sonuna kadar anne ve bebek sağlığı için gerekli uygulamalardır. Doğum öncesi bakımın yeterliliğinin göstergesi,  doğum öncesi ziyaretlerin sayısıdır [11,13]  . Çalışmamızda 4’ten fazla doğum öncesi bakım alan gebelerin GSUÖ puan ortalaması, 4 ve 4’den az doğum öncesi bakım alan gebelerin GSUÖ puan ortalamasından anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptanmıştır. Sis Çelik ve Aksoy’un [10]   çalışmasında 4’ten fazla doğum öncesi bakım alan gebelerin GSUÖ puan ortalamasının anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptanmıştır.
Çalışmamızda gebelerin CYKÖ–K puan ortalaması 63.88±5,95’dir. Kırıkkaleli’nin [14]  çalışmasında gebelerin CYKÖ–K puan ortalaması 81,59±15,95 olarak saptanmıştır. Kırıkkaleli’nin çalışmasında ve yurt dışında yapılan iki çalışmada da kadınların CYKÖ puan ortalamaları bizim çalışmamızdan yüksek olduğu saptanmıştır. [9,15]   CYKÖ’den alınabilecek en yüksek puan 100 olduğu göz önüne alındığında çalışmamızdaki gebelerin cinsel yaşam kalitesi 63.88±5,95 puanla orta düzeydedir.
Hormonal, anatomik ve fizyolojik değişiklikler, gebelikte cinsel yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyen faktörler olarak karşımıza çıkabilmektedir. Bu faktörler doğrultusunda gebelik dönemine göre cinsel yanıtlar değişiklik göstermektedir.[14] Kodaz’ın  çalışmasında gebelerin yarıdan fazlası fiziksel rahatsızlık ve fiziksel değişiklik, yarıya yakını bulantı kusma, üçte biri memelerinden süt gelmesi ve hassasiyet, yedide biri dini ve kültürel fikirler ve dörtte üçü gebenin eşinin verdiği negatif tepkiler nedeniyle cinsel yaşamlarında problem yaşadıkları ve gebelik döneminde cinsel ilişki sıklığının azaldığı ve cinsel yaşam kalitesinin negatif yönde etkilendiği saptanmıştır.[16 ] Aynı şekilde Galazka ve arkadaşları da gebelik süresince cinsel ilişki ve cinsel aktivitede azalma ve eşin cinsel isteksizliğinde artma olduğunu, özellikle son trimesterdeki primipar gebelerin uyarılma, ıslanma ve orgazmda değişiklikler yaşadıklarını belirtmiştir.[17] Bir başka çalışmada da gebelerin %88.9'unun cinsel istek bozukluğu,%86.9'unun cinsel uyarılma bozukluğu,%42.8'inin vajinal kuruluk, %69.6'sının orgazm bozukluğu ve %48'inin cinsel memnuniyet bozukluğu olduğu tespit edilmiştir. [18]  Araştırmamızda gebeliğin 1. trimesterindeki kadınların CYKÖ-K puan ortalaması  2. ve 3. trimesterindeki kadınların CYKÖ-K puan ortalamasına  göre anlamlı düzeyde düşük olduğu saptanmıştır.
Sonuç
Çalışmamızda gebelerin sağlık uygulamaları düşük, cinsel yaşam kalitesi ise orta düzeydedir. Ayrıca genç yaşta olan ve 4’ün üzerinde doğum öncesi bakım alan gebelerin sağlık uygulamaları daha iyi olduğu görülmüştür. Cinsel yaşam kalitesi yönünden bakıldığında; 2.ve 3. trimesterdeki gebelerin, 1. trimesterdekilere göre daha  yüksek puan aldığı saptanmıştır.
Kaynaklar
1.Beji NK, Dişsiz M. Gebelik ve hemşirelik yaklaşımı. Beji NK, Editör.  2. Genişletilmiş Baskı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2016. s: 250-297.
2.Türkiye Ulusal Anne Ölümleri Çalışması 2005 [Internet] Erişim: http://www.hips.hacettepe.edu.tr/uaop_ankara/ozet_rapor.pdf   
3. Lindgren K. Testing the health practices in pregnancy questionnaire-II. JOGNN 2005; 34:465–72. doi: https://doi.org/10.1016/j.jogn.2018.12.006
4.Gürkan ÖC. Gebelik döneminde cinsellik nasıl etkileniyor?. Androloji Bülteni 2007;28:80-85.
5.Quilliam S. Sex during pregnancy: yes, yes, yes!. J Fam Plann Reprod Health Care 2010;36(2): 97–98. doı: 10,1783 / 147118910791069448
6. Gibbs RS, Karlan BY, Haney AF, Nygaard I. Danforth’s obstetrik ve jinekoloji. Ayhan A, Çeviren. 10.baskı. Ankara: Güneş Tıp Kitabevleri; 2010. 1-758.
7.Er S. Gebelikte sağlık uygulamaları ölçeği Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir, 2006. 
8.Symonds T, Boolell M, Quirk F. Development of questionnaire on sexualquality of life in women. J Sex MaritalTher 2005;31:385-97. doı:10,1080 / 00926230591006502
9.Tuğut N, Gölbaşı Z. Cinsel yaşam kalitesi ölçeği – Kadın Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Cumhuriyet Tıp Dergisi 2010;32:172-80.
10. Sis Çelik A, Aksoy DY.  Gebelerin öz bakım gücü ile sağlık uygulamaları düzeylerinin ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 2019;8(1):111-19.
11. Özcan H, Kızılkaya Beji N. Gümüşhane il merkezindeki gebelerin sağlık uygulamaları.  Perinatoloji Dergisi 2015;23(1):13–9.
12.Çapık A, Sakar T, Ejder Apay S. Gebelikte sağlık uygulamaları ile duygusal zeka arasındaki ilişki. Uluslararası Hakemli Hemşirelik Araştırmaları Dergisi 2016;6:75-88.
13. Turan T, Ceylan S, Teyikçi S. Annelerin düzenli prenetal bakım alma durumları ve etkileyen faktörler. Fırat Sağlık Hizmetleri Dergisi 2008;3:157–73.
14. Kırıkkaleli Z.   Gebelerin cinsel yaşam kalitesi ve etkileyen faktörler. Yüksek Lisans Tezi, Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, KKTC/Lefkoşa, 2015.
15. Maasoumi  R, Lamyian M, Montazeri  A,  Azin SA,  Aguilar-Vafaie ME,  Hajizadeh E. The sexual quality of life-female (SQOL-F) questionnaire: translation and psychometric properties of the Iranian version. Reprod Health  2013;10(25):1-6. doi: 10.1186 / 1742-4755-10-25
16. Kodaz ND.  Gebelikte cinsel yaşam kalitesi ve ilişkili faktörler. Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Konya, 2013.
17. Galazka I, Drosdzol Cop A, Naworska B, Czajkowska M, Skrzypulec Plinta V. Changes in the sexual functionduringpregnancy. The journal Of Sexual Medicine 2015;12(2):445-54. doi: 10.1111 / jsm.12747.
18.Tosun Güleroğlu F, Gördeles Beşer N. Evaluation of sexualfunctions of thepregnantwomen. J SexMed 2014;11:146–153. doi: 10.1111 / jsm.12347.
 
 
Dosya / Açıklama
Tablo-1
Gebelerin tanıtıcı özelliklere göre dağılımı
Tablo-2
Gebelikte sağlık uygulamaları ölçeği ve cinsel yaşam kalitesi ölçeği – kadın formu puan ortalamaları
Tablo-3
Gebelerin tanıtıcı özelliklere göre gebelikte sağlık uygulamaları ölçeği ve cinsel yaşam kalitesi ölçeği – kadın formu puanlarının karşılaştırılması